Zoeken naar duurzaamheid via open innovatie en anders organiseren

De afgelopen maanden bezochten we een aantal industriële organisaties. De zogenaamde early adopters, waarvan je in de verte de contouren van “fabrieken van de toekomst” kan ontwarren. Bij één van hen waren we –afgelopen dinsdag- te gast, nl. Janssen Pharmaceutica – een Flanders Synergy (FS) ambassadeur. Meer dan 20 leden (een bonte verzameling van industriële organisaties, organisatieadviseurs en kennisinstellingen) namen op deze zonnige herfstdag deel aan het werkseminarie. Uit liefde voor anders organiseren.

Met de inzichten verzameld vanop dit werkseminarie willen we graag vanuit het brede FS-netwerk een bescheiden bijdrage leveren aan de “Factories of the future”. Enkele impressies, die op het netvlies zijn blijven kleven, wil ik nu reeds delen. 

Het viel me op dat een aantal grote (multinationale) industriële spelers (oa. Janssen Pharma, Siemens, Philips) zich buigt over grote maatschappelijke uitdagingen waaronder demografische ontwikkelingen, verminderen van ecologische voetafdruk enz. Men doet dit niet uit filantropische overwegingen, maar wel omdat men er “business” in ziet. En laat dat nu precies zijn wat we nodig hebben, want de uitdagingen zijn zo gigantisch groot dat ze ook dienen opgepakt door het “normaal economisch circuit”. We moeten niet alleen onze manier van consumeren, maar ook onze manier van produceren herbekijken. Liefst in systemen die sluitend zijn, onze natuurlijke (lokale) hulpbronnen respecteren en aan mensen de kans geven om zinvol en op een prettige manier te werken. 

Het aanpakken van de grote maatschappelijke uitdagingen vergt een nieuwe mindset van organisaties. Want de oplossingen vindt men niet alleen binnen de bedrijfsmuren, maar komen tot stand door samenwerking over de organisatiegrenzen heen. En dit is wellicht voor vele organisaties een moeilijke kaap, samen met het loslaten van het NIH syndroom (not-invented-here). 

Elk van deze early adopters zet volop in op open innovatie. Maar dat is makkelijker gezegd dan gedaan. Want open innovatie vergt een duidelijke visie en strategie rond de toegevoegde waarde van een samenwerkingsverband. Het vergt samenwerking tussen ontwikkeling, productie, marketing, HR ea. Een samenwerking over verschillende disciplines, sectoren én met kennisinstellingen. Voor de bureaucratisch en functioneel georganiseerde organisaties vormt dit een ware uitdaging (nachtmerrie?). En ook al werkt men initieel via projectteams, op middellange termijn zal het een herdenken vragen van de bureaucratische, de functionele organisatiestructuur. 

Temeer daar deze bedrijven evolueren van een klassiek productiebedrijf (“het maken van pillen” “het produceren van electrische toestellen”) naar een dienstenbedrijf (“hoe kan je zorg op maat bieden”, “hoe kunnen we CO2 uitstoot in grootsteden verminderen”), die alsmaar meer customized gaan werken (oa. high mix en low volume). Dus ja, ook de interne manier van organiseren blijft niet ongeschonden. En moet worden herdacht. 

Maar kijk, er openen zich mooie perspectieven. Ik kan me geen sterkere aantrekkingspool inbeelden om jongeren te enthousiasmeren voor technische beroepen dan in multidisciplinaire projectteams een bijdrage te leveren aan maatschappelijke vraagstukken. Resultaat gedreven maar in een ruimte waar fouten maken mag en zelfs moet. Waar kennis wordt gedeeld. Waar actief wordt genetwerkt. 

Tussen droom en daad ligt nog een hele weg. De voorbeelden zijn eerder een uitzondering en (nog) geen regel. De interne organisatiestructuren van de betrokken organisaties zijn vaak nog niet aangepast. Ook op de weg van open innovatie –via projectteams- valt er nog veel te leren. 

Maar bovenal: heel wat industriële organisaties zijn vandaag sterk bezig met efficiëntie, productiviteit, kostenreductie, de wurggreep van de kwartaalcijfers ... En komen niet toe aan (sociale) innovatie en duurzaamheid. Om te vermijden dat de trein vertrekt zonder passagiers aan boord, zullen we tussenhaltes moeten voorzien. 



Door Mieke Van Gramberen.